Drents Archief openbaart interessante docu-
        menten over bemoeienissen ‘oude’ CdK
'Duitsland van levensbelang voor grensstreek’ vond CdK De Vos van Steenwijk in crisisjaar 1938
ASSEN - In het Drents Archief liggen van nu af nieuwe documen-ten beschikbaar die een helder inzicht geven in de geschiedenis van mr.dr. R.H. de Vos van Steen-wijk (1885-1964) de bekende Commissaris van de Koningin in Drenthe.Het is interessante litera-tuur, want er wordt een helder inzicht gegeven in de bemoeie-nissen die De Vos van Steenwijk in de crisisjaren van voor 1940 heeft gehad.
Er is door hem een rapport gemaakt van zijn  werkbezoek met de in de bezettingsjaren zeer foute burgemeester Bouma van Emmen  aan de belangrijkste Duitse veenderijen in Vehnemoor bij Oldenburg, te Neustadt bij Hannover en te Schwegermoor bij Osnabrück in de zomer van 1938. In dat jaar  werkten ca. 1500 arbeiders uit Emmen in Duitsland, van wie 900 z.g. ‘grenslopers’. Dat zijn zij die zo dicht bij de Vaderlandse grenzen werkten, dat zij dagelijks naar huis konden gaan.
Over de prestaties van de Nederlandse arbeiders waren de Duitse werkgevers zeer tevreden, blijkbaar meer dan over die van tewerkgestelde Oostenrijkers.
Het enige bezwaar dat men tegen hen had was de ongegeneerde wijze, waarop zij eventuele grieven bij hun werkgevers aanbrachten.  ‘Dit bezwaar zal wel gegrond zijn, maar hangt nu eenmaal met de aard van de mensen samen, hetgeen men ook wel begreep.’, schreef hij.
In ‘Swegermoor bij Osnabrück was de huisvesting goed. Men deed zijn best om het bestaan van de arbeiders in de barakken op te fleuren. Neustadt maakte ‘een trieste indruk onder een motregen en een zeer sombere lucht.
De goede wil van Duitse zijde was daar wel aanwezig. Er komt in Neustadt zelfs een zeer goede nieuwe huisvesting in een aanbouw zijnde turfstrooiselfabriek, maar door het gebrek aan bouwvakarbeiders wordt de afbouw daarna uiterst langzaam.
De analyse van De Vos van Steenwijk  luidde: ‘ In de oorlogsjaren is in verband met de ook van Regeringswege gestimuleerde turfproductie een veel te grote arbeidersbevolking naar die gemeente Emmen gevloeid, die vrij spoedig na de wapenstilstand om 1918  grotendeels werkloos is, terwijl er slechts zeer weinig perspectieven zijn dat deze bevolking ooit weer aan normaal werk zal komen. Een tiental jaren geleden heeft men een aantal gezinnen laten emigreren naar Twente, Eindhoven, Staatsmijnen, maar die binnenlandse emigratie staat thans stop. Alleen buitenlandse emigratie biedt enig uitzicht.’
Vroege huwelijken en veel kinderen maakten het probleem groter, meende de CdK. ' Het is dan ook voor de veenstreken in dit gewest van levensbelang dat de tewerkstelling in Duitsland zoveel mogelijk wordt uitgebreid.’
Algemene conclusie: ‘De tewerkstelling van Nederlandse arbeiders in Duitsland is een zeer goed geslaagde poging om de nijpende werkloosheid in de veenstreken, welke daar nu al sedert 1922 heerst, te verzachten. Men zit in deze provincie nu eenmaal met het ‘probleem Emmen, een uitgestrekte gemeente met 47.000 inwoners met een abnormaal hoog percentage werklozen’.
Mijn grote belangstelling voor dit stuk geschiedenis komt voort uit een directe betrokkenheid, gestoeld op  mijn relatie met de in Ruinerwold geboren dominee Fredrik Slomp, die als  ‘Frits de Zwerver’,  een van de allergrootste  verzetshelden werd,
Hij was tot 1932  predikant in Nieuwlande en vetrok toen naar het in Noordoost Overijssel gelegen Heemse, waar hij veel contact had met de gereformeerde collegea’s in het grensgebied. Daar zag hij van 1933 af de opkomst van de nazi’s en schroomde niet zijn Duitse geloofsgenoten te waarschuwen voor het gevaar dat hen en hun kerken bedreigde. Ook in het  Overijsselse gebied heerste werkeloosheid en de Nederlandse overheid propageerde de bestrijding daarvan door werkelozen te dwingen in het nazi-gebied aan het werk te gaan op straffe van inhouden van de steun. Dominee Slomp heeft daar heftig tegen gestreden en er in de eerste oorlogsjaren voor gezorgd dat werkelozen it zijn gemeente bij  gereformeerde boeren aan het werk konden.
Dat de Drentse dominee geen vriend was van de (Overijsselse) Drentse Commissaris De Vos van Steenwijk, laat zich begrijpen.
De Vos van Sreenwijk  was, zij hier nadrukkelijk gezegd, niet fout. Hij werd door zijn veelvuldige afwezigheid op het provinciehuis door de bezetters ontslagen en door zich verder onzichtbaar te houden, haalde hij gezond en wel de bevrijding en mocht na 5 mei zijn ambt tot aan zijn pensioen in 1951 weer bekleden.  Hij werd opgevolgd door de belang-rijke verzetsman mr. Jaap Cramer

JAN HOF

Reageren Afdrukken