Herdenking 70 jaar Bevrijding 

Grootste drama in Assen tijdens bezetting met bevrijding in zicht

Vader en zonen De Ruiter
op 11 april gefusilleerd 
 

ASSEN - Op 14 december 1994 onthulden een dochter en twee zonen in Assen een straatnaambord met daarop de naam van hun vader: Hendrik de Ruiter. Deze naam vertegenwoordigt alle Asser verzetsmensen die door nazi-geweld het leven lieten, maar ook hen die de oorlog mochten overleven.

Waarom de naam Hendrik de Ruiter?

Op 21 maart 1945 gebeurde wat al maanden eerder had kunnen gebeuren. Meer dan honderd Duitse soldaten en Nederlandse landwachters, een compleet leger, overvielen na een totale omsingeling het huis van de familie De Ruiter aan de Parallelstraat in Assen.
Er klonken schoten en enige tijd later werden vader Hendrik (52), moeder Geertje (46), zonen Jacob (roepnaam Jaap, 23) en Hendrik Jan (Henk, 18) en dochtertje Aafje (10), bewaakt door een aantal gewapende Duitsers, lopende naar het Huis van Bewaring aan De Brink gebracht.

De overval vond na een lange tijd van voorbereiding plaats omdat peilingen hadden uitgewezen dat er ‘in de omgeving van de melkfabriek’ een geheime zender opereerde die tot zwijgen moest worden gebracht. Weliswaar was het zuiden van het land al bevrijd en rukten de geallieerde legers op in de richting van noordelijk Nederland, maar de fanatieke moffen, gesteund door landverraderlijke handlangers, zetten feller dan ooit de jacht in op de ‘illegalen’. Dat kostte een vader en zijn twee zonen, een gedropte geheim agent en nog een aantal eerder gearresteerde verzetsmensen uit Assen het leven. Twee dagen voordat de stad werd bevrijd en geallieerde troepen al tot in de omgeving van de stad waren opgerukt.

Terwijl de bevolking zich al opmaakte voor de bevrijdingsfeesten die zouden losbarsten – een flink deel van Drente was na de grensoverschrijding bij Schoonebeek en Coevorden door Canadese en Poolse troepen op 6 april al vrij van bezetters – werden zij op de avond van de elfde april lafhartig doodgeschoten; uitgerekend op de dag waarop Frits de Zwerver (ds.Slomp) de vader van de LO/LKP, in Noordoost Overijssel zijn bevrijding mocht beleven.

De weergave van een triest gebeuren, dat de dertiende april -_de dag van de bevrijding van Assen in een wolk van rouw hulde.

Het was allemaal begin november 1944 begonnen. Toen meldde de Asser verzetsman Be van der Schaaf zich bij de familie De Ruiter met de vraag of er voor een poosje plaats was voor een belangrijke illegale werker. Vader Hendrik en zoon Jaap _ die ermee was begonnen _ hadden zich al geruime tijd met verzetswerk beziggehouden en het adres aan de Parallelweg was bij de illegaliteit goed bekend. En het ging niet om zomaar een verzetsman, zoals al gauw zou blijken.

In de nacht van 5 op 6 oktober 1944 waren twee agenten van het Bureau Inlichtingen uit Londen bij Orvelte gedropt om het verzet in het noorden te helpen. Na de mislukte Slag om Arnhem was duidelijk geworden dat noordelijk Nederland voorlopig niet bevrijd zou worden. Men besloot toen om de daar reeds opererende agenten van de groep 'Packard' aan te vullen om de verzetsstrijders van meer wapens en munitie te voorzien.

Begin augustus was Engelandvaarder Karel Mans al samen met een telegrafist, de Brabander Martinus Sutherland, in de buurt van Groot-Ammers bij de Lek gedropt. Na wat voorbereidend werk in het westen moest hij naar Groningen gaan om daar seinposten in te richten, die het noorden zouden bestrijken. Mans, alias 'Vuurtoren' moest de ontvangst van de twee nieuwe agenten voorbereiden.

Daarvoor ging hij eind september naar zijn contactadres Westersingel 4 in Groningen, vanwaar hij op de fiets naar Assen vertrok. Daar legde hij contact met de plaatselije KP (knokploeg), die de ontvangst van de Pacardleden moest organiseren.

Volgens plan verscheen op de late avond van 5 oktober een vliegtuig boven de gemarkeerde droppingszone aan het Oranjekanaal bij Orvelte, met daarin de voormalige wachtmeester der Huzaren Cornelis Hendrik van Bemmel (31) uit Harmelen en de Haagse student Gerard Kouwenhoven. Nadat zij veilig waren geland volgden ook nog vijftien containers met wapens en munitie en een speciaal ontworpen mand, waarin twee zenders zaten. De containers werden begraven. De zenders en wat persoonlijke spullen van de agenten gingen met paard en wagen naar een boerderij die halverwege de weg naar Assen lag en als onderdak voor de eerste nacht diende. De volgende dag bracht een wagen van het Rode Kruis de agenten naar het huis van het grote steunpunt van het verzet, dokter Baudoin aan De Vaart. Daar verbleven ze tot aan hun vertrek naar het contactadres in Groningen. Ze werden door Karel Mans en de plaatselijke KP ontvangen en al gauw werd besloten dat Van Bemmel naar Assen zou terugkeren en daar een zendpost onder de codenaam 'IJsberg' in te richten. Dokter Baudoin, even vindingrijk als moedig - de reis van 'IJsberg' en z'n zender ging van Groningen naar een door de dokter bestelde Rode Kruis ambulance -  bood Van Bemmel onderdak in zijn eigen huis tot er een nieuwe geschikte plek voor hem was gevonden.

Als permanente locatie voor een met een zender uitgeruste geheim agent was het doktersadres totaal ongeschikt. In een te brede kring stond het namelijk bekend als een broeinest van het verzet. Via het huis van verzetsman Luchien Steen en een familie Rotteveel belandde Van Bemmel door bemiddeling van KP-er Be van der Schaaf onder de naam Henk Verhoef bij de familie De Ruiter aan de Parallelstraat nabij het station. Het huis grensde aan het terrein van de melkfabriek Acmesa.  

Dat was een goede plek, want voor de burgers was al enige tijd geen elektriciteit meer beschikbaar, maar via een lang snoer kon het huis van De Ruiter worden voorzien van stroom van de fabriek. Van Bemmel ging aan het werk, met Jaap de Ruiter als zijn belangrijkste koerier die zorgde ervoor dat de ingekomen berichten terecht kwamen bij de verzetsgroepen en dat door het verzet verzamelde informatie via de seinsleutel van ´IJsberg´ naar Londen kon worden gestuurd.